*محمد علي سجادي

وقتي در را باز مي‌كنم  تجمع هزاران سوسك دركف در ورودي  بهم مي‌ريزد و سراسيمه به سوراخ‌هاشان مي‌خزند تا به فاتحان جديد كه ما بوديم به ناچار جا بدهند. شايد كلي هم به ما بد و بي‌راه گفتند كه عيش‌شان را بهم زده بوديم ! 

سال پنجاه وُ شش پنجاه و هفت ، اوايل شلوغي‌ها ، تمام محله‌هاي پائين شهر را گشته بوديم به همراه پدر و مادر و دوستان ديگر ولي نتوانسته بوديم خانه‌اي با اجاره مناسب جيب پدر پيدا كنيم و اين جا  را دايي كوچيكه‌ي مهربان‌‌مان پيداكرده بود . ميدان فوزيه كه حالا شده امام حسين ، ته خيابان شهرستاني بغل حمامي عمومي و قديمي كه زمستان و تابستان داغ‌مان مي كرد و شايد خوشايند حشرات ، يا به قول اوستا خرفستران بود ! چون متروك بود و انباري يا خلوت صاحب‌خانه بود بود براي منقل و دود و رفاقت . اوضاع آن‌قدر خيط بود كه شايد او هم فكر نمي‌كرد بيچاره‌هايي پيدا شوند عين ما كه محتاج همين سوسك‌داني باشند !

طبقه‌ي بالا كه دو اتاق داشت را داده بودند به ما به ماهي هزار و هشتصد يا چهارصد تومان ! كف اتاق‌ها سياه بود . انگار انبار ذغال بود . سمباده كشيدم و سمباده كشيدم آن قدر كه تب كردم . چون پاك نمي‌شد لامصب .داشتم زور مي‌زدم سياهي‌ها را پاك‌كنم . تارعنكبوت‌ها را. موريانه‌ها را .اما سوسك‌ها از بين نمي رفتند انگار! بايگون زديم . دوا و سم ريختيم تا نابودشان كنم ولي آن‌ها تغيير وضعيت دادند و پنهان شدند و زندگي مخفي را برگزيدند.مستراح كه در زير زمين بود يعني ده دوازده تا پله‌ي سيماني مي خورد،شد خلوت گاه و اتاق شُور و مشورت يا هواخواري اين خرفستران  !

دوستانم معقتد بودند كه با اين كارها ساخت و ساز اين خانه درست نمي‌شود . چون موريانه‌ها و سوسك‌ها و كرم‌ها  ريشه در رگ و پي  اين خانه دارند . هرچه‌قدر هم بسابي و رنگ بزني - زده بودم رنگ آبي كه هميشه دوستش دارم - بي فايده است . درباره وجود خرفستران خيلي حرف زديم . اين كه چرا هستند و چه به درد مي‌خورند ؟ دوست ديرينه‌ام گفت وجود اين موجودات وجودشان ضروري‌است ، وگرنه خداوند نمي‌آفريدشان . بعد پرت شديم به اين كه اصلا خدا چيه ، وجود چيه و طبيعت و عنصر تصادف . يعني من كشيدمش وسط . سوسكي سراسيمه از كنجي پاي پنجره بيرون خزيد و انگار بو كشيد و رفت سمت سوراخي ديگر. كتابي را كه دم دستم بود پرت كردم برايش . دوستم اعتراض كرد كه گناه دارد. ديگر خسته شده بودم از دست‌شان . داد زدم حتا توي خوابم هم مي‌آيند اين بي خاصيت‌ها . دوستم گفت اگر آن‌ها سموم هوا را نبلعند مي‌داني چه مي‌شود ؟ مي گويم اين‌ها وقتي شب خوابيده‌ام مي‌آيند روي  بدنم رژه مي‌روند. گاه با تمام وقاحت روي صورتم خوش نشيني مي‌كنند و خوابم را آشفته مي‌كنند و مجبور مي‌شوم با دستم له‌شان كنم. راديو داشت حرف‌هاي ازهاري را پخش مي‌كرد كه مي‌گفت اين مردم نيستند كه شعار مي‌دهند بلكه صداي نواره ! حيران و رگ كرده از كوره در رفتيم. بد و بي راه گفتيم.بي بي سي را گرفتم با آن راديو ضبط استريويي كه تازه خريده بودم به قيمت دوهزار و پانصد تومان ؛ داشت از كشت و كشتار در شهرهاي ايران مي‌گفت و هجوم وحشيانه نيروي‌هاي ساواك به خانه‌هاي مبارزين . از خاطره‌ي هجوم صبح لات و لوت‌ها و شهرنويي‌ها كه در حمايت از شاه قمه‌كشي كرده بودند توي توپخانه گفتم . گفتم اين‌ها كي‌يند؟ اين‌ها حيوانند . گفتم مثل همين خرفستران . بحث داغي در گرفت تا نيمه‌هاي شب. همان‌طوركه اعلاميه هم تكثير مي‌كرديم با استنسيل دستي ، حرف هم مي‌زديم. سعي مي‌كرديم تعريف و توضيح براي اين پديده پيدا كنيم . لمپنيسم و توليد و باز توليد و نيروهاي‌ مازاد توليد و حاشيه‌نشينان جامعه‌ي‌ شهري‌ و خرده‌ بورژواهاي گورگي ، برشت و نقش لمپن پرولتاريا ... نقش فقر در آلت دست شدن و زندگي باري بهرجهت داشتن . اين كه چه‌طور مي شود آن‌ها را متحول كنيم و از اين جور حرف‌هاي صادقانه ولي به نظر دوستم كشك  ! 

شبي ازسر عادت داشتم نقاشي مي‌كردم _ بدبخت نقاشي كردن بودم _ شب تا صبح . هواي بيرون سرد بود ولي روي ديوار، مارمولك‌ها مي‌چرخيدند و خوش بودند . سوسك‌ها هم . مورچه‌ها را اما دوست داشتم . ولي رفيق عجيبي داشتم كه يك شب به طور ناگهان كشفش كردم . دو چشم ريز و براق . دقت كه كردم ديدم موشي سفيد است كه به من زل زده . خوب شد گربه نداشتم . مدت‌ها هم ديگر را برانداز كرديم توي تاريكي تا شايد يكي‌مان از رو برود . شايدهم مي خواست چيز ديگري بگويد . ازجايي كه وقتي مي‌رويم چشم ديدن نداريم چون چارپاره استخوانيم و يه خورده مُرده! ، و شايد هم در عجب ما آدم‌ها مانده بود ، ديده ‌بود ‌زيرزمين‌هاي متروك و بازداشتگاه‌هاي آشكار و پنهان را . شايد مي‌خواست بگويد چه‌طور اجساد توي خاك توسط كرم‌ها و سوسك‌ها و موريانه‌ها جويده مي‌شود و بالاي خاك هم ما هم‌ديگر را پاره پوره مي‌كنيم ... دوست ديرينه‌ام خواست تا موش سفيد را ببيند . گفتم او به اراده‌ي من بيرون نمي‌آيد و نمي‌آمد . بعد از مدتي كه به قول قديمي‌ها آب‌ها از آسياب افتاد و همه چيز آرام شد ديگر نيامد !

از آن خانه به خانه‌ي بهتري هرچند قديمي اما حياط‌دار در نظام‌آباد كوچ كرديم . اتاق‌هاي بيشتر و حوضي در وسط دو باغچه‌ي عاطل مانده كه پدر آبادش كرد. دلم خوش بود كه ديگر از شر خرفستران خلاص شدم ولي اين طور نبود و سوسك‌ها انگار وجود ما را بو مي كشيدند و آمدند . شايد هم بودند . مي‌دانستم كه بودند . حوض را تميز كرديم . تويش آب انداختيم . ماهي ريز و درشت كه پابند پدر بودند و خرده ريزه هاي نان دست او . باغچه گل انداخت . سبزشد كه پدر عاشق اين كار بود و آئين ديرينه‌ي سينه‌ي او بود . او بود و دوچرخه‌اي كه باد به تندبادي مي رساندش به پلاك هفت تا به اين‌ها مي رسيد . مادر هم جارو مي زد . دستمال مي‌كشيد و سوسك‌ها بودند در كنار مورچه‌ها . مورچه ها را دوست داشتم هرچند مادر از دست‌شان هوار مي زد كه از در و ديوارخانه‌ي اجاره‌ايش بالا مي رفتند . روزي كه ديدم داشتند سوسكي را كه با دمپايي كشته بودم با خودشان ، تكه تكه به لانه‌شان مي بردند لبختد زدم . ياد سوسكي افتادم كه مست كرده بود و آمده بود توي حياط و داد زده بود گور پدر هرچي دم پايي ! خنديدم بلند ازيادآوري اين جوك و ياد خاله سوسكه افتادم و چادر سياهش و موش موشك كه عاشقش شده بود . شهر قصه . بيژن مفيد . راستي آن موش سفيد كجا بود ؟ آرزويم ديري نپائيد . با بگير و به بندهاي خرداد شصت بود كه اوضاع دوباره بهم ريخته‌تر شد. بگير و به بند. جنگ . ريختن ارازل و اوباش حالا با مارك ديگري توي خيابان و زدن مردم و كوبيدن ديگران و از اين حرف‌هاي هزارن بار آزموده . قمه كشي . اسلحه به دست . تيغ .خون . روزهايي مثل يه كابوس نه خود كابوس . بي خوابي و دوباره آن دو چشم ريز پديدار شد . چه مي گفت و چه مي خواست بگويد ؟ آيا توي زير زمين هم خبري شده بود . زلزله‌اي ، انفاقي ، چيزي؟موشك باران كه شد مجبور به ترك خانه شديم و رفتيم سمت ولايت. پيش عموها . خوش بوديم . وقتي برگشتيم سوسك‌ها خانه را قورق كرده بودند . روي ديوارها. قالي از ريخت افتاده ، ظرف‌ها ، شكردان ، لاي رخت خواب ، توي كمد ، توي ... افتاديم به جان‌شان . جان‌مان در آمد ولي توانستيم باز خانه را به شكل خودش در بياوريم و آرزو كرديم خانه‌ي تميزتري گيرمان بيايد .

پسرم با شنيدن اين حرف‌ها حالش بد مي شود . تحمل هيچ سوسكي را توي آپارتمان ندارد و دعوامان مي‌كند كه چرا در توالت را باز مي كني تا سوسك بيايد بيرون . او از وحشت سوسك‌ها كه اگر توي خواب به سراغش بيايند كلافه است . او خودش را دشمن سوسك‌ها مي داند . بهش مي گويم چه‌طور توي مشتم مي گرفتم‌شان و او دچار بدحالي مي شود . مي گويم بايد باور كني كه آن‌ها هستند ، هميشه هستند و بودند و خواهند بود و او اصلا دلش نمي‌خواهد كه اين را باور كند . 

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------

*خرفستران : خرفستر نام كلي همه‌ي جانوران و حشرات گزنده و آسيب رسان است كه به اعتقاد مزدا پرستان از پتياره‌ آفريني‌هاي اهريمنند در برابر آفرينش نيك و پاك اهورايي و براي تباهي جهان پاكي و اشه آفريده شده‌اند . كشتن و نابود كردن خرفستران از خويش‌كاري‌هاي پيروان دين مزداست . واژه‌ي خَسَتر در فارسي بازمانده‌ي همين واژه‌ي اوستايي است .